Trao giải, đưa sách hay tới bạn đọc: “Mưa dầm thấm lâu”...
Thứ ba, 24/09/2013, 15:09
Một số cuốn sách được giải thưởng “Sách hay” 2013. Ảnh: Vinh Quang.(LĐ)
Trao giải cho kiều bào và sách cũ
Bảy hạng mục sách được trao giải (nghiên cứu, giáo dục, kinh tế - quản trị, văn học, thiếu nhi, phát hiện mới), mỗi hạng mục có hai cuốn, một là sách viết, hai là sách dịch. Riêng ở hạng mục phát hiện mới, có tới 3 cuốn. Theo lời nhà văn Nguyên Ngọc - thành viên Hội đồng xét tuyển: “Cả 3 cuốn “Chuyện nghề của Thuỷ” (Trần Văn Thuỷ, Lê Thanh Dũng) - hơn cả một cuốn sách về chuyện nghề làm phim tài liệu, “Giã biệt hoang vu” (Nguyễn Hàng Tình) - một cuốn xuất sắc về Tây Nguyên của một cây viết trẻ; “Chuyện cơ khí” - tác động tốt đến nền giáo dục Việt Nam, đều rất hay, xứng đáng. Bỏ không trao giải thì tiếc quá...”.
Ở giải năm nay, nhiều sách được giải thuộc về những tác giả là kiều bào như “Thần, Người và Đất Việt” của Tạ Chí Đại Trường (hạng mục sách nghiên cứu), “Đi vào nghiên cứu khoa học” của Nguyễn Văn Tuấn (hạng mục sách giáo dục), “Những giọt mực” (hạng mục sách văn học) của Lê Tất Điều, “Chuyên ngành cơ khí” (hạng mục phát hiện mới) của nhóm tác giả, dịch giả ở CHLB Đức. Điều này không chỉ thể hiện rõ một tinh thần hoà hợp dân tộc, mà thể hiện những ghi nhận đóng góp rất hữu ích của kiều bào trong việc lan toả tri thức.
Ở hạng mục sách văn học, còn nhớ, sau hai mùa giải 2011, 2012, một số lời bàn “eo xèo” nhận xét về việc giải thưởng trao cho một vài cuốn sách “cũ” như “Trăm năm cô đơn”, “Hoàng tử bé” (bản dịch của Bùi Giáng)... Năm nay, những người lập ra, tổ chức giải thưởng (Viện Nghiên cứu phát triển giáo dục - IREC) vẫn có lý lẽ riêng và sự kiên định khi trao giải cho hai cuốn sách “Những giọt mực” ấn hành tại Sài Gòn cách nay hơn 40 năm và “Nắng tháng tám” của William Faulkner - giải Nobel Văn chương năm 1949.
Từ Mỹ, nhà văn Lê Tất Điều chia sẻ: “40 năm trước, “Những giọt mực” đã được giải văn chương miền Nam thủa ấy... Trải qua những bể dâu, sách không được in ra. Việc in lại sách, như hạt giống bị bỏ quên trong kho lâu ngày bỗng hiện ra qua một cánh đồng lộng lẫy...”. “Nắng tháng Tám” (dịch giả Quế Sơn) là một trong bộ ba cuốn kinh điển của William Faulkner, cùng với “Âm thanh và Cuồng nộ”, “Khi tôi nằm chết”. Và như vậy, giá trị “khai minh” của một cuốn sách đâu phải nằm ở chỗ thời gian ấn hành?
Ở hạng mục này, có điều đáng suy nghĩ, 5 cuốn sách (viết) được đề cử trao giải phần lớn của các nhà văn cao niên, hay “không còn trẻ nữa”, riêng nhà văn Nguyễn Xuân Khánh có hẳn hai cuốn được đề cử. Cuốn “Biển và chim bói cá” - tiểu thuyết thứ hai sau “Chuyện kể năm 2000” của nhà văn Bùi Ngọc Tấn (SN 1934) được tặng thưởng, theo nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, vì “viết kỹ, hài, đậm chất thơ trong cái nhìn xót thương với phận người vật lộn trong biển khơi, biển đời”.
Ở hạng mục sách quản trị, đây là năm thứ hai liên tiếp không có sách nào của tác giả là người Việt Nam được giải, theo chuyên gia Bùi Văn “cũng là điều rất cần suy nghĩ...”.
Đọc sách và khai minh
Việc tìm, trao giải cho những cuốn sách được cho là hay, suy cho cùng cũng là giúp thực hiện một cái “màng lọc” tri thức cho công chúng. Trao giải cho sách hay rồi, thì vấn đề tiếp theo, quan trọng nhất là sao cho sách được đông người đọc; bên cạnh đó, cũng cần bàn thêm, cách đọc sách như thế nào. Tại lễ trao giải, một bạn đọc trẻ tuổi từ Hà Nội cho biết hành động cụ thể: Lập ra dự án chạy xuyên Việt trên quãng đường 1.750km, mỗi ngày chạy trung bình 60km để kêu gọi thành lập những CLB đọc sách trong các trường đại học. Bạn trẻ đó đã lập ra trang web chayxuyenviet.vn, và dự kiến thực hiện dự án của mình từ 25.12.2013.
Không có sách hay để đọc là một thiệt thòi, nhưng khi có nhiều sách hay để đọc, thì đọc như thế nào để không biến mình thành con vẹt thông minh mà không thể khai minh cho chính mình... - một số bạn đọc trẻ đã đặt những câu hỏi lý thú tại toạ đàm “Sách và khai minh” tổ chức trong khuôn khổ trao giải. “Đọc sách là để phản tư (phản tỉnh chính mình). Trong một thời kỳ đầy biến động, trong bối cảnh xã hội nước ta hôm nay, mối liên kết giữa sách và khai minh lại càng trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết...” - nhà hoạt động giáo dục Giản Tư Trung nói. “Tìm đọc sách từ trải nghiệm của chính mình” - TS.Nguyễn Văn Trọng đưa lời khuyên.
Còn dịch giả Bùi Văn Nam Sơn có câu trả lời rất lý thú về cách đọc: “Đọc sách để giải trí, để di dưỡng tính tình, để nghiên cứu, phát hiện cái mới... Muốn làm một con vẹt thông minh nhờ đọc sách cũng chẳng dễ đâu! Đọc sách từ tốn, tích luỹ kiến thức một cách bài bản là điều hết sức cần thiết, chớ coi thường việc trang bị những kiến thức nền tảng. Nhà trường của chúng ta hiện nay “lôi” con trẻ vào chuyện học hành, thi cử, không dành thời gian tập cho trẻ thói quen, kỹ năng đọc sách - đọc nguyên vẹn một cuốn sách...”.
Bên lề toạ đàm, trao đổi với chúng tôi, nghệ sĩ Nguyễn Như Huy nói: “Có những nỗi lo lắng như có người cả năm chẳng đọc sách, hay, một năm chẳng đọc hết nổi một cuốn sách. Có những cuốn sách cần phải được đọc một cách tử tế, từ tốn trong cả một năm, thì hay hơn, có khi còn khó hơn. Tri thức cứ thế từ tốn thấm...”.
Bảy hạng mục sách được trao giải (nghiên cứu, giáo dục, kinh tế - quản trị, văn học, thiếu nhi, phát hiện mới), mỗi hạng mục có hai cuốn, một là sách viết, hai là sách dịch. Riêng ở hạng mục phát hiện mới, có tới 3 cuốn. Theo lời nhà văn Nguyên Ngọc - thành viên Hội đồng xét tuyển: “Cả 3 cuốn “Chuyện nghề của Thuỷ” (Trần Văn Thuỷ, Lê Thanh Dũng) - hơn cả một cuốn sách về chuyện nghề làm phim tài liệu, “Giã biệt hoang vu” (Nguyễn Hàng Tình) - một cuốn xuất sắc về Tây Nguyên của một cây viết trẻ; “Chuyện cơ khí” - tác động tốt đến nền giáo dục Việt Nam, đều rất hay, xứng đáng. Bỏ không trao giải thì tiếc quá...”.
Ở giải năm nay, nhiều sách được giải thuộc về những tác giả là kiều bào như “Thần, Người và Đất Việt” của Tạ Chí Đại Trường (hạng mục sách nghiên cứu), “Đi vào nghiên cứu khoa học” của Nguyễn Văn Tuấn (hạng mục sách giáo dục), “Những giọt mực” (hạng mục sách văn học) của Lê Tất Điều, “Chuyên ngành cơ khí” (hạng mục phát hiện mới) của nhóm tác giả, dịch giả ở CHLB Đức. Điều này không chỉ thể hiện rõ một tinh thần hoà hợp dân tộc, mà thể hiện những ghi nhận đóng góp rất hữu ích của kiều bào trong việc lan toả tri thức.
Ở hạng mục sách văn học, còn nhớ, sau hai mùa giải 2011, 2012, một số lời bàn “eo xèo” nhận xét về việc giải thưởng trao cho một vài cuốn sách “cũ” như “Trăm năm cô đơn”, “Hoàng tử bé” (bản dịch của Bùi Giáng)... Năm nay, những người lập ra, tổ chức giải thưởng (Viện Nghiên cứu phát triển giáo dục - IREC) vẫn có lý lẽ riêng và sự kiên định khi trao giải cho hai cuốn sách “Những giọt mực” ấn hành tại Sài Gòn cách nay hơn 40 năm và “Nắng tháng tám” của William Faulkner - giải Nobel Văn chương năm 1949.
Từ Mỹ, nhà văn Lê Tất Điều chia sẻ: “40 năm trước, “Những giọt mực” đã được giải văn chương miền Nam thủa ấy... Trải qua những bể dâu, sách không được in ra. Việc in lại sách, như hạt giống bị bỏ quên trong kho lâu ngày bỗng hiện ra qua một cánh đồng lộng lẫy...”. “Nắng tháng Tám” (dịch giả Quế Sơn) là một trong bộ ba cuốn kinh điển của William Faulkner, cùng với “Âm thanh và Cuồng nộ”, “Khi tôi nằm chết”. Và như vậy, giá trị “khai minh” của một cuốn sách đâu phải nằm ở chỗ thời gian ấn hành?
Ở hạng mục này, có điều đáng suy nghĩ, 5 cuốn sách (viết) được đề cử trao giải phần lớn của các nhà văn cao niên, hay “không còn trẻ nữa”, riêng nhà văn Nguyễn Xuân Khánh có hẳn hai cuốn được đề cử. Cuốn “Biển và chim bói cá” - tiểu thuyết thứ hai sau “Chuyện kể năm 2000” của nhà văn Bùi Ngọc Tấn (SN 1934) được tặng thưởng, theo nhà phê bình Phạm Xuân Nguyên, vì “viết kỹ, hài, đậm chất thơ trong cái nhìn xót thương với phận người vật lộn trong biển khơi, biển đời”.
Ở hạng mục sách quản trị, đây là năm thứ hai liên tiếp không có sách nào của tác giả là người Việt Nam được giải, theo chuyên gia Bùi Văn “cũng là điều rất cần suy nghĩ...”.
Đọc sách và khai minh
Việc tìm, trao giải cho những cuốn sách được cho là hay, suy cho cùng cũng là giúp thực hiện một cái “màng lọc” tri thức cho công chúng. Trao giải cho sách hay rồi, thì vấn đề tiếp theo, quan trọng nhất là sao cho sách được đông người đọc; bên cạnh đó, cũng cần bàn thêm, cách đọc sách như thế nào. Tại lễ trao giải, một bạn đọc trẻ tuổi từ Hà Nội cho biết hành động cụ thể: Lập ra dự án chạy xuyên Việt trên quãng đường 1.750km, mỗi ngày chạy trung bình 60km để kêu gọi thành lập những CLB đọc sách trong các trường đại học. Bạn trẻ đó đã lập ra trang web chayxuyenviet.vn, và dự kiến thực hiện dự án của mình từ 25.12.2013.
Không có sách hay để đọc là một thiệt thòi, nhưng khi có nhiều sách hay để đọc, thì đọc như thế nào để không biến mình thành con vẹt thông minh mà không thể khai minh cho chính mình... - một số bạn đọc trẻ đã đặt những câu hỏi lý thú tại toạ đàm “Sách và khai minh” tổ chức trong khuôn khổ trao giải. “Đọc sách là để phản tư (phản tỉnh chính mình). Trong một thời kỳ đầy biến động, trong bối cảnh xã hội nước ta hôm nay, mối liên kết giữa sách và khai minh lại càng trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết...” - nhà hoạt động giáo dục Giản Tư Trung nói. “Tìm đọc sách từ trải nghiệm của chính mình” - TS.Nguyễn Văn Trọng đưa lời khuyên.
Còn dịch giả Bùi Văn Nam Sơn có câu trả lời rất lý thú về cách đọc: “Đọc sách để giải trí, để di dưỡng tính tình, để nghiên cứu, phát hiện cái mới... Muốn làm một con vẹt thông minh nhờ đọc sách cũng chẳng dễ đâu! Đọc sách từ tốn, tích luỹ kiến thức một cách bài bản là điều hết sức cần thiết, chớ coi thường việc trang bị những kiến thức nền tảng. Nhà trường của chúng ta hiện nay “lôi” con trẻ vào chuyện học hành, thi cử, không dành thời gian tập cho trẻ thói quen, kỹ năng đọc sách - đọc nguyên vẹn một cuốn sách...”.
Bên lề toạ đàm, trao đổi với chúng tôi, nghệ sĩ Nguyễn Như Huy nói: “Có những nỗi lo lắng như có người cả năm chẳng đọc sách, hay, một năm chẳng đọc hết nổi một cuốn sách. Có những cuốn sách cần phải được đọc một cách tử tế, từ tốn trong cả một năm, thì hay hơn, có khi còn khó hơn. Tri thức cứ thế từ tốn thấm...”.
