Truyền thông lý thuyết và kỹ năng cơ bản (Tái bản 2026)

Trong công việc cũng như trong đời sống hằng ngày, người ta quan niệm thế nào thì hành xử như thế. Do đó, muốn thay đổi cách hành xử hay hành vi xã hội, trước hết cần thay đổi nhận thức, quan niệm, khái niệm. Truyền thông là hiện tượng xã hội phổ biến, có vai trò rất quan trọng, tác động và chi phối đến mọi lĩnh vực đời sống xã hội, có ý nghĩa hết sức quan trọng trong tiến trình phát triển bền vững. Tuy nhiên, ở các nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa như Việt Nam, khái niệm truyền thông tuy đã được làm quen chừng hai mươi năm nay, nhưng vẫn chưa thật sự đi vào đời sống. 

Trong khi đó, khái niệm truyên truyền như đã trở thành thói quen, thậm chí có lúc đã trở thành mô thức tổ chức xã hội - theo kiểu tuyên truyền, như mô thức xã hội Xô viết thời Liên Xô. Về cơ bản, mô thức tổ chức xã hội này không đáp ứng được nhu cầu phát triển khách quan, vì nó cứng nhắc và thiếu “độ mở”để xã hội có thể “hít thở khí trời”trong quá trình phát triển. Việt Nam trong hơn 30 năm đổi mới đã và đang chuyển dần sang xã hội truyền thông tương tác, có độ mở, tạo được sự 5 uyển chuyển, linh hoạt để thích ứng với những thay đổi của thời cuộc, để có thể tiếp nhận thêm những nguồn năng lượng mới cho quá trình phát triển bền vững. Nhằm đáp ứng một phần nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực xã hội, sau khi được học tập, nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp nước ngoài, năm 1999, môn học Lý thuyết truyền thông (45 tiết ban đầu và có lớp tăng lên 60 tiết) - phù hợp với mục tiêu và nhóm đối tượng đào tạo, được đưa vào chương trình đào tạo cử nhân báo chí của Khoa Báo chí cũng như một số chuyên ngành khác của Học viện Báo chí và Tuyên truyền. 

Có thể nói, đây là cơ sở đào tạo đại học đầu tiên ở Việt Nam nghiên cứu - giảng dạy học phần này. Thiết nghĩ, đây là học phần kiến thức nền tảng rất cần thiết cho các chuyên ngành đào tạo trong khối ngành báo chí - truyền thông nói riêng, trong khoa học xã hội và nhân văn nói chung. Hoạt động truyền thông bao gồm nhiều cấp độ, từ việc giao tiếp cá nhân với những mục đích cá nhân thuần tuý - ở đây chủ yếu hình thành kỹ năng giao tiếp liên cá nhân mà vai trò chi phối chủ yếu là môi trường giao tiếp, môi trường văn hoá gia đình - xã hội và tính chủ động của mỗi người, đến việc nhận thức được một cách tự giác các hoạt động giao tiếp - truyền thông và sử dụng nó vào việc giải quyết các vấn đề liên quan đến cộng đồng - ở đây cần sự hiểu biết một cách hệ thống các lý thuyết và kỹ năng chuyên nghiệp... Nhưng cho 6 dù ở cấp độ nào thì truyền thông - giao tiếp cũng góp phần rất quan trọng trong quá trình phát triển nhân cách cá nhân cũng như hình thành diện mạo văn hoá của mỗi con người và của cộng đồng, của quốc gia vì những tác động và sức lan toả, sức truyền dẫn của nó tới công chúng. Qua nghiên cứu tình hình sinh viên các trường đại học - cao đẳng ở Hà Nội, kiến thức và kỹ năng giao tiếp của nhóm đối tượng này chưa thật tốt, do đó kỹ năng sống, bản lĩnh giao tiếp - hội nhập bình đẳng chưa cao. Đây là vấn đề cần có sự quan tâm kịp thời và đúng mức từ các nhà giáo dục - đào tạo... nhằm tạo lập hệ kiến thức và kỹ năng nền tảng cho sinh viên.

Sau lần xuất bản vào năm 2006 và 2013, qua thực tế giảng dạy và tập huấn, để đáp ứng yêu cầu nghiên cứu và học tập và tiếp thu ý kiến đóng góp của đông đảo người sử dụng, chúng tối tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung và tái bản cuốn sách này. Lần xuất bản này, ngoài chỉnh sửa, cuốn sách được bổ sung thêm chương Quản trị truyền thông trong khủng hoảng. Chương này cũng chỉ nhằm trang bị những kiến thức cơ bản, hệ thống ban đầu, bởi đây là vấn đề cần đi sâu cả về lý thuyết và kỹ năng thực hành trong các lớp tập huấn nâng cao.